ЦАС ОРООД ДУУСАХАД БИ Л ҮЛДЭНЭ

Цас ороод дуусахад би л үлдэнэ. Цагаан уй хотыг нөмөрч

Гэгээн гэрэл гудамжууд сүвлээд, бараан муур ч байхгүй

Болоход би л үлдэнэ. Зөрөх хүмүүс бүгд зүүдэн дотороо

Явахад, зүрхийг нь зөөллөн цас орж байхад халаасан дахь

Шүлгийн дэвтэрээ тас атгасаар, харсан зүг бүрээсээ гуниг

Нэхсээр би л үлдэнэ. Нэрээ мэдэхгүй нохой нохой гэдгээ

Ойлгох цагт нэвсийсэн их уянга нэг нэгээрээ хаялан ахуйд

Нэг л янзаараа  би..,  би л үлдэнэ.  Цас  ороод  дуусахад..!

                                                     2012 .01.02 нд УБ хот

ОЙН ШӨНӨ

Уулын хазгайг жаахан налаад ургачихсан нарийхан улиангар

Уйлах гээд байгаа юм шиг,

инээх гээд ч байгаа юм шиг навчис нь үл мэдэгхэн хөдөлнө.

Учирсан янагийн шивнээг чагнахыг хүссэн зуйрган саран

Урагш хойш найгах моддын сиймхийгээр шагалзана.

Хөвчийн шөнө үнэгний сүүлнээс чаргууцалдсаар

Хүйлэн цэнхэр хүлэг болоод жим ороон давхиж одоход

Хосын хөнгөн үнсэлтээс ойн үлгэр эхэлж

Хонгор эрвээхийс болоод гэрэлт цохсын дунд эргэлдэнэ.

    2009.07 сар. Түнэлийн түнэр шөнө бичив би!

ВАЛЕНТИНЫ ЗАХИДАЛ

Өнөөдөр миний хувьд баярт өдөр болж байна. Учир юу хэмээвээс анд М.Хангалтайгаа хамтран бичсэн хайр, дурлалын сэдэвт “Валентины захидал” УСК нээлтээ хийж байгаад юм. Тус киноны найруулагч Д.Баярсайхан ах ерөнхий санааг нь гаргаж өгөөд, бид цаасанд буулгасан ухаантай. Кино групп маань “Амьдралд тавтай морил” олон ангит киноны баг байсан. Мөн цусаа “Nuans” хамтлагийн дуучин М.Амарсанаа болон Миссүүдээр сэлбэн ажилласныг хэлэхэд таатай байна.

Уран бүтээлийн тухайд өнөөдөр үзээд л хэлэх үгтэй болох байх. Харин зохиолын тухайд сонирхуулахад бид аль болох Холливууд стандартын зохиол гаргахыг хичээсэн. Тэр тал дээр нилээд сууж ажилласаас гадна кино маань дундуураа мюзикл орох зэрэг сонин сонин шийдлүүд бийг дурдууштай. Давчуу хугацаанд, яаруу бичсэн тул алдаа бийг үгүйсгэхгүй ч, арай ч дээ гэхээр юм байхгүй болов уу гэж найдна. Ингээд хамтран ажилласан анд М.Хангал болон бусад уран бүтээлчиддээ "баярлалаа" гэж хэлэхийн сацуу та бүхнийг гэгээн хайрын тэнгэр ивээх болтугай гээд өөрийнхөө нэгэн шүлгийг зориулан нийтлэв. 

НОМЫН ЦАГААН БУЯН ДЭЛГЭРЭХ БОЛТУГАЙ

Надад яруу найргийн хоёр ном байдаг юм. Ирээдүйд мэдээж хавьгүй олон болно л доо. Одоо байгаа нь л хоёр гэсэн үг. Эхнийх нь “Саранд үүрлэсэн шувуу”, удаахь нь “Одод бороо шиг байхад” гэдэг нэртэй. Анхны номынхоо тухай жаахан өгүүлье. 2008 оны хавар манай үеийнхэн номоор бороо оруулж, зарим охид шүлгэнд шалба норж явлаа. Бүгд номоо өөрсдийнхөө мөнгөөр гаргацгаасан. Зарим нэг нь номныхоо мөнгийг шингэн хэлбэрт шилжүүлсээр 1000 хувь гарах ном 300-хан ширхэг болж хувирах агуу үйл явц миний нүдэн дээр өрнөсөн.  Гэхдээ яахав... ярьсандаа хүрч бүгдээрээ номоо гаргацгаасан. Бүр хэтэрч гаргасан шүү. Нэг хүн 20 жилийн дараа номоо гаргана гэж араа шүдээрээ ам тангараг өргөж байснаа нэг л өдөр өөрчлөгдөөд тэр хавар гаргасан юмдаг. Маш сонин хавар. Сайхан ч байж дээ. Хамгийн сайхан нь тэдэн дунд миний нэг муу бор ном цохиж явсан. Д.Галбаатар багшаар өмнөх үг бичүүлчихээд, бас ч үгүй магтаалд нь хөөрчихсөн “баагий” яруу найргийн гурван онолтой.

1 дүгээрт: Шүлгийг хэзээ ч бүү зас. Учир нь байгалиас заяачихсан юмыг засахаар улам л муухай болно.

2 дугаарт: Шүлгийг хамгийн энгийн, байж болох хамгийн даруу зүйрлэлүүдийг ашиглан бич. Учир нь тэр миний онцлог болох болно.

3 дугаарт: Мэдрэмжээс ангид бүү сэтгэ. Учир нь Бүүвэйд гоочлуулна /Хаха/. Аймар дүрмүүд байгаа биз. Үнэндээ бол бараг иймэрхүү л бодолтой явсан. Ямар сайндаа л Ч.Билигсайхан багшид загнуулснаа ч юман чинээ тоохгүй сэнсэрч явах вэ дээ. 

НАМУУН

Сая орсон борооны үнэр

Салуй улиасны мөчрөөс дүүжигнэж,

Салхинд сэрчигнэх

Санаашрал эрвээх нь намуун...

Уй бүгтэрсэн урт шөнө

Уйлсан тэнгэр халтар шөнө

Урд хөршийн яндангаас

Унасан очис намуун...

Хив харанхуйн гэгээ болж

Хаа нэгтээ хуцах нохойн

Хэлэхийг нь зөвшөөрөх шиг аниргүй...

Түнэлийн суурин намуун!

          2011.11.11нд УБ хот

МӨНХ АМЬДАРНАМ, БИ!

Навчис хучсан цөөрмийн эрэг дээрх

Намхан, дүнзэн байшинд би амьдардаг.

Тэндхийн орон зай, дуусаагүй шүлэг..,

Түрүүхэн ирээд явсан бүсгүйд нь хайртай!

Чиний бодож байгаа гэхдээ биш ээ

Чив чимээгүй тэнд ноёлдог юм.

Хурц нар, бороотой тэнгэр үгүй

Хурууны завсраар цухуйх гэрэл шиг

Бүдэгхээн  гэгээ  л  байдаг  юм.

Бүх юм амарлингуйд нэгдсэн энэ газар

Бүгтхэн чимээ хаа нэгтэйгээс дуурсдаг.

Намар болохоор улам тод сонсогдоод

Найз  шиг  минь  дотно  санагддаг.

Хэн, юу гэдгийг мэдэхгүй ч түүнийг

Хэсэгхэн боловч чагнах сайхан байдаг.

Хэзээ ч зогсдоггүй тэр нэгэн дуун

Хэмнэл зүрхийг минь тэжээх шиг болдог.

Бүүр багаасаа л амьдарсан болохоор

Байхгүй гэдэгт нь үнэмшихийг хүсдэггүй...

Хуруунаасаа цацрах гэгээн гэрлээр наадан

Хувилгаан төрхөөрөө тэнд л оршдог.

      2011.10.24 нд УБ хот.

ЯРУУ НАЙРГИЙН УНШЛАГА

"Хөх мэдрэхүй" утга зохиолын бүлгэм "Max" төвийн "Ramada-Art" галлерей-н хамт олонтой хамтран "Яруу найргийн уншлага" зохион байгуулах гэж байна. Сэтгэлдээ бясалгаж, дэвтэртээ нандигнасан шүлгүүдээ бусадтай хуваалцах, найраг шүлгийн сайхныг шимтэн сонсох гэсэн хүн бүрт уншлага маань нээлттэй.

Энэ бол зөвхөн "Хөх мэдрэхүй" гэж бүлгэмийнхэний уншлага бус. Та шүлэг бичдэггүй байсан ч өөрийн хүндэлдэг найрагчийн, дуртай шүлгүүдээ уншиж болно. Бас уран зохиол, яруу найргийн тухай үзэл бодлоо хуваалцаж ч болно. Энэ тохиолдолд биднийг зүгээр л зохион байгуулж буй улс гэж ойлгоорой!

Бай шагналын төлөө яруу найргаар уралддаг биш, бай шагнал авах гэж шүлэг бичдэг бус, зүгээр л сэтгэлээрээ бичсэн шүлгүүдээ сэтгэлээрээ уншдаг, бусадтайгаа  хуваалцдаг нэг тийм хандлагад ойртохсон гэхдээ энэ мэт уншлагыг бид байс байсгээд зохион байгуулдаг билээ. Энэ  уншлага бол тэр хүслийн маань илэрхийлэл, тэр л үйл ажиллагааны маань үргэлжлэл юм.

Дашрамд дурдахад бидний үйл ажиллагааг дэмжин 300 хүний багтаамжтай танхим, хөгжим, дуу авианы тоног төхөөрөмжөө харамгүй гарган өгч буй Ramada-Art галлерейн хамт олонд  маш их баярлалаа. Цаашид бид хамтран  энэ уншлагаа 2 сар тутамд нэг удаа уламжлал болгон явуулж байх юм. 

АФОРИЗМ

Би юмыг яг ийм байх ёстой, энэ чинь тийм юм гэж эцсийн дүгнэлт хийхээс аль болох зайлсхийдэг хүн л дээ. Амьдралыг олон талаас нь харахыг хүсдэгээ гэсэн үг. Гэхдээ маргааны үед бол арай өөр болчихоод байдаг тал бий. Доорхи афоризмууд бол маргалдаагүй байхад төрсөн юм шүү. Яг үнэндээ бол Афоризм бичих гэж огтхон ч бодож байсангүй. Зүгээр л явж байхад өөрөө толгойд орж ирээд байдаг юм. Тийм болхоор гүн ухаан ч, бодрол бясалгалын шинж багатай, харин гэнэт ухаарахуй гэх юм уу даа, нэг тийм зурсхийсэн бодол давамгайлсан байдаг. Тэднийгээ тэмдэглэж ч авсангүй. Хачирхалтай нь ой санамжинд хэд гурав нь байсаар байдаг байлаа. Тэгээд нэг өдөр цаасан дээр буулгатал чамгүй тоо гарсан шүү хэхэ. За тэгээд нэгэнт л биччихсэн юм чинь ганц нэгийг нь сонирхуулъя даа.

Өөрийгөө гээсээр хүн болж байна, би.

Ижил мэргэшилтэй хүмүүст шудрага нөхөрлөх боломж олддоггүй.

Амьдрал гагц хайр дээр тогтддог бол ямар уйтгартай байх бол гэж би дандаа боддог.

Шүлэгтэй дэвтэр, түрийвчтэй мөнгө хоёр нэг халаасанд багтадаггүй хорвоо.

Хүний сэтгэлийг мөнгөөр хэмждэг хүн худалдаад авчихаж болдог эд зүйлээс огтын ялгаагүй.

Пикассо яагаад хүүхэд шиг зурахыг хүссэнийг Пикассогоос бус хүүхдээс л асуу.

Үнэн гэдэг сургаар л бий болчихдог зүйл.

ШӨНӨ ДУНД СЭРВЭЛ

   
                            










                                   Охин минь инээгээд л...
                                           тайван, аз жаргалтай!
                                                    S.S

Шөнө дунд сэрвэл...
Одод бороо шиг байхад сэрвэл...
Сэрүүлэгтэй цаг дэрний минь дэргэд
Дуг нойрондоо байхад сэрвэл...
Шөнө дунд сэрвэл...
Сарны цаад руу өвсөс хийсч байхад сэрвэл...
Эмх замбраагүй гудамжууд
         Хачин жигдхэнээр амьсгалж байхад сэрвэл...
Ээжийнхээ хэвлийд үр минь дэлхийн төв адил байхад сэрвэл...
Шөнө дунд,
Шөнө дунд сэрвэл...
Гудамжны үзүүр дэх өнчин гэрэл
        Ганц эрвээхэйг мөрөөдөх шиг,
                Ганц бүсгүй уйтгарлан зогсохыг төсөөлөх шиг
Ганхахад сэрвэл...
Гэрийн минь гадаа адуу тургилах шиг болоход сэрвэл...
Гүүр, талбайд дүнсийгээд
        Яг одоо л цас орчих гэж байгаа мэтэд сэрвэл...
Гэрлэн дохионууд сүйх тэрэг хүлээж цөхөөд
        Зовхио даан ядаж анивчлахад сэрвэл...
Шөнө дунд сэрвэл...

АНХНЫ ЦАСААН

Анхны цасаа

            Харсан шигээ

            Чамайг харахсан

Анхны цасаа

            Амталсан шигээ

            Уруулыг тань шимэхсэн

Анхны цасаа      

Үүлсээс тасрахыг нь төсөөлсөн шигээ

Нойрсож буйг тань мөрөөдөхсөн

Анхны цасаа

Өвс хучихыг нь анирласан шигээ

            Хөлийн тань чимээг чагнахсан

Анхны цасаа

            Өлмийд урагдахыг сонсоод өрөвдсөн шигээ

            Өөрөө ч мэдэлгүй гансрахсан

Анхны цасаа

            Хуучрахыг нь хараад уйлсан шигээ

            Холдохын зөнд живэхсэн

Анхны цасаа

            Хайлж буйг нь хараад баярласан шигээ

            Ахиад чамайг цэцэг болж ирнэ гэдэгт итгэхсэн

Анхны цасаан...

                                        2007.11.23 УБ хот

Анхны цас...

Анхны бороо...

Анхны ном...

Анхны юм бүхэн сайхаан гэж!

ҮҮЛС ТАСРААД Л...

Үүлс тасраад л

Хотын тэнгэрээр

Үйрмэг ширхэг болон бударна

Намрыг дарахаар..!

                                               2007.01 Түнэл сум

МИНИЙ НУУЦ ХҮҮ ЖҮЖГИЙН ТОВЧЛОЛ

Энэхүү жүжиг нь Тайванаа, Бүүвэй гэх хоёр залуу хөдөөний нэгэн сууринд хэсэг охидуудтай зугаацаж яваад вагоноосоо хоцорсноор эхэлдэг. Хамт явсан охидууд нь тэднийг гудамжинд орхиж явснаар манай хоёр баатар таних мэдэх хүнгүй газар, намрын хүйтэн цагаар хэрхэхээ мэдэхээ байн осгож үхэх аюулд унана. Арга барагдсан эрхмүүд айлын хаалгыг тогшоод оруулахыг гуйдаг. Мэдээж харанхуй шөнө, танихгүй хоёр хүнийг гэртээ хонуулах тэнэг хүн тэр сууринд байсангүй. Тэднийг яг ийн мунгинаж байх зуур гудамжинд Мягмар гарч ирдэг. Тэрээр хөрш айлын Дэлгэрмаа гэх бүсгүйтэй ярилцаж байхыг Тайванаа, Бүүвэй хоёр сэм чагнаад нэрийг нь мэдэж авснаар жүжгийн өрнөл эхэлнэ.

Бүүвэйгийн санаачилснаар хоёул Мягмарын гэрт ороод гэртээ ганцаараа байсан хүү Начинд нь Тайванааг өөрийнх нь эцэг нэгт ах, Мягмарын нууц хүү гэж хэлж орхидог. Ингээд гурвуул ширээнээ суун найрлаж байтал Мягмар хаалга тогшино. Мягмараас айхдаа Тайванаа, Бүүвэй хоёр гал тогооны өрөө рүү орно. Харин Начин “таны хүү ирсэн” гэдгийг зөвөөр тайлбарлахаар өрөөндөө үлдэнэ. Мягмар орж ирмэгц Тайванаа учрыг тайлбарлана. Тэр хоёрыг ярилцаж байх зуур зальт этгээдүүд ардуур нь сэмхэн гарахыг хүсэх боловч ямар нэг байдлаар азгүйтсээр гарч чадалгүй Мягмартай нүүр нүүрээрээ тулдаг. Ийн учрахын өмнө Мягмар өвгөн Начинтай гэнэтийн гийчин болох Тайванааг хэн болохыг тааварлан ярьж байхыг Бүүвэй сэмээрхэн чагначихдаг. Мягмар Тайванаагийн ээжийг хэн байж болохов гэж бодож байгаад өөрийн насны залууд учирч явсан бүсгүй болох Янжинг санан, тэрний л хүүхэд болж таарлаа гэж таамагладаг. Тэд нүүр нүүрээ харан уулзаад, сандарсан Мягмар найрын ширээнээ урин хэд гурван үг сольж байтал Мягмарын том охин болох Од орж ирнэ. Хорин нэгхэн настай, зээр шиг тогтворгүй нүдтэй үзэсгэлэнт охиныг хараад манай хоёр баатар хоёул сониучирхана. Хэрсүү охин харин Мягмар, Начин хоёр шиг тийм амархан Тайванаа, Бүүвэй хоёрт итгэсэнгүй. Ээжийнх нь нэр ус, аавтай нь хаана танилцсан зэргийг асууна. Дээр өгүүлсэнчилэн Мягмарын Начинд ярьж байсан зүйлсийг Бүүвэй чагнан Тайванаад юу хэлэх ёстойг хэлсэн тул манай баатрууд сандарсангүй Янжингийн тухай гайхамшигт үлгэрийг ярьсанаар Мягмар өвгөн болоод түүний гэр бүл Тайванааг өөрсдийн ах, хүү гэдэгт эргэлзэх зүйлгүй итгэдэг.

БОЛОР ЦОМД ОРОЛЦОХ ХҮМҮҮСИЙН НЭРС ТОДОРЛОО

Зиаг энэ жилийн Болор цом 29 наадамд оролцох хүмүүсийн нэрс тодорсон байна. Ер нь бол жил жил жирийгээд байдаг оролцогчид хэвээрээ л байна. Мэдээж цаг хугацааны жамаар ганц нэг хүмүүс нь дутаж, бас ганц нэг “шинэков” нэмэгдсэнийг та анзаарсан байх.

Болор цом яруу найргийн наадмын тухайд бол хүмүүс бүгд л өөр өөр бодолтой явдаг. Оюутан байхдаа би мэдээ бэлтгэж хэдэн төгрөг олдог сониндоо айхтар шүүмжилсэн аястай сурвалжлага нийтэлж л байлаа. Харин одоо тэр үеэс арай өөр бодолтой болоод байгаа. Хэдийгээр энэ наадам нь яруу найргийн хэмжүүр өчүүхэн ч биш гэж боддог боловч, талхнаас өөр юм бодохоо байсан манай ард түмэнд бэлгэдлийн ч болтугай нэг ийм юм байх нь зүгээрээ гэж...

За тэгээд энэ наадамд оролцох болсон бүх хүмүүст амжилт хүсье. Бүгдээрээ түрүүлээрэй!

1.      Ш.Анхтуяа

2.      М.Амархүү

3.      Б.Баттулга

4.      Л.Батцэнгэл

5.      Б.Баярсайхан

6.      Л.Баясгалан

7.      С.Барааннасан

8.      С.Бүрнээ

9.      М.Баянмөнх

10.  М.Билигсайхан

НАМРЫН ОЙ

Намрын ой адил

Сэтгэлд тань

Түлээчин шиг

Очсоныг уучлаарай.

Нар, салхины

Үнэрт согтоод

Хаа буйгаа мэдсэнгүй.

Ширхэг өвсийг тань хөндөж

Анирыг эвдэхгүй гэхдээ

Сэмээрхэн явсан минь л

Гэмтэн шиг санагдуулсан байх...

Уйлахдаа чи

Улам үзэсгэлэн нэмэх ч

Уйтгарлан дүнсийх тань

Сүүдрийг хүртэл жиндээх юм.

Өөрөөс минь болж

Өвөл болохыг чинь тэвчихгүй нь

Тэнгэрээс олс унжуулаачдээ

Тэгвэл чамд үнэнчээ үзүүлье,

хайрт минь!

                                                   2007 УБ хот
                                    "Саранд үүрлэсэн шувуу" номноосоо

МИНИЙ НУУЦ ХҮҮ

Ойрд ажил ихтэй. Бичлэг оруулж чадахгүй л байна. Залуу хүнд мөнгө чухал биш гэх боловч залуу гэр бүлд бол чухал юм. Хэдэн киноны захиалгатай, нам сууж байнаа. Саяхан бичсэн жүжгийнхээ тухай ч бичлэг оруулах зав гарахгүй юм.  Харин нэг ярилцлага өгөөд амжчихсан шүү. Түүнийгээ тавьчихъя. Ганц нэг хүн тэр жүжгийг энэ нөхөр бичжээ гэдгийг мэдвэл сайн санагдаад..! гэхдээ миний цэвэр уран бүтээл биш шүү. За доорхи хөөрөлдөөнийг уншихад ойлгогдох биз дээ. Ямартай ч надад асар том туршлага болсон бүтээл байлаа. Агуу Вампилов оо гэж...

  

Ж.Оргил: Энэ миний бичихийг хүсч байсан зохиол байсан
  

“Мөрөөдлийн театр”-ын анхны уран бүтээл “Миний нууц хүү” жүжиг СТӨ-нд тоглогдож байгаа билээ. Тэгвэл энэ жүжгийн зохиолыг шинэчлэн найруулсан зохиолч, яруу найрагч Ж.Оргилтой цөөн хором ярилцлаа. Тэрбээр “Амьдралд тавтай морил” киноны зохиолыг бичсэн билээ.
-“Миний нууц хүү” зохиолыг хэрхэн бичсэн бэ. Сонирхол татаад байгаа юм?
-Үнэхээр  сонирхолтой юм болсон.  Би утсаа хаячихаад хэд хоног орчлонгоос тасарчихсан  явж байгаад нэг утас аваад дөнгөж асаатал Эрхэмээ /жүжигчин Эрхэмбаяр/  залгаж байна. Тэгээд “Чи хүрээд ир. Нэг уулзаан байна”  гэсэн.  Яваад очтол жүжиг бичих үү гэж  байна.  Хамгын гол нь Эрхэмээ над руу нэг л удаа залгахад нь би утсаа асааж таарсан байгаа юм. Тэгээд болоогүй найруулагч, үндсэн зохиол гээд бүх л юм нь яг над шиг маш амархан шийдэгдсэн байгаа юм. Ер нь би тэр үед яагаад ч юм жүжиг бичмээр санагдаад нэг зохиол  эхлүүлээд, судалгаа маягтай юм хийгээд байж байсан. Тэгтэл бэлээхэн жүжиг бичих   санал, жүжигтэйгээ ороод ирхээр шууд л зөвшөөрнө биз дээ.